معماری بین‌النهرین Mesopotamian architecture

فرهنگ بین‌النهرین باستان را، که از هزاره سوم قبل از میلاد یعنی زمان حکومت سومری‌ها و اکدی‌ها آغاز شد و در هزاره‌ی اول و دوم در زمان فرمانروایی بابلی‌ها و آشوری‌ها به اوج رسید. نژادهای مختلف با منشأ و زبان بسیار متفاوت به وجود آوردند. وحدت فرهنگ بین‌النهرین بر ضرورت‌های ژئوپولتیکی این سرزمین و کیفیت جغرافیایی آن تأکید چندانی ندارد، بلکه بیشتر به دورنمای جامع مذهب در جهانی می‌پردازد که به رغم توسعهٔ تاریخی و تنوع بومی آن، دارای تجانس و ویژگی ذاتی مشترک بوده است.

http://newsfasports.blogspot.com/

از سه هزار سال قبل از میلاد مسیح طوایف غیر سامی سومری در این منطقه اقامت گزیدند و اساس تمدن بین‌النهرین را به وجود آوردند. در طول هزاره‌ی دوم قدرت آشوریان سامی کم‌کم بالا گرفت، تا اینکه بین قرون نهم تا هفتم قبل از میلاد با ظهور فرمانروایان با قدرت، طرح امپراتوری آشوریان پی‌ریزی شد. در قرن هفتم قبل از میلاد پایتخت آشوریان در نینوا به دست اقوام کلدانیان به کلی نابود شد. در قرن بعد از آن نیز خود کلدانیان قبل از قدرت یافتن ایرانیان، رو به سقوط می‌رفتند. از سرزمین هلالی‌شکل و حاصلخیز بین‌النهرین سه دین بزرگ جهان به ترتیب یهود، مسیحیت و اسلام برخاسته‌اند. مبدأ تاریخ منشأ نجوم و هیأت از این سرزمین است.

سومریان در سرآغاز تاریخ در دره بین‌النهرین سفلی مستقر شدند سابقه‌ی این قوم هنوز نامعلوم است. آن‌ها پیش از هزاره‌ی سوم ق.م خط را ابداع کردند. سومریان حکومت مستقل در شهرهای مجزا [دولت شهر] را شکل دادند و نظام خدایان و روابط میان خدایان و آدمان را بنیان نهادند. قوم مذکور شهرهای متعددی را ایجاد کردند که در هر یک از آن‌ها امیری با عنوان پاتزی (patsi) حکومت می‌کرد و در میان آن شهرها، لاگاش معروف‌تر از همه بود. آثار به دست آمده از حفاری‌های شهرهای کهن بابل، اور، لاگاش و جز آن حاکی از این است که سومریان در هنرهای مختلف نیز دست داشتند. بعدا فرهنگ، مذهب و اسلوب‌های هنری سومریان به وسیله‌ی اقوام سامی و غیر سامی پذیرفته شد و به سراسر آسیای غربی گسترش یافت. اکدی‌ها اولین قوم یامی بودند که به رهبری سارگن، قوم سومری را زیر سلطه‌ی خود گرفتند (حدود ۲۳۰۰ ق.م.) اینان قدرت پادشاه و حکومت متمرکز را جایگزین دولتشهر کردند. پس از آن تا زمان حمله‌ی اسکندر مقدونی (۳۳۱ ق.م.) تاریخ این سرزمین بیشتر شاهد تهاجم اقوام دیگر بود تا کشورگشایی و توسعه‌ی مرزها. حتی شاهان مقتدری چون حمورابی قانون‌گذار (حدود ۱۷۵۰ ق.م.) و نبوکد نصر دوم (حدود ۵۸۰ ق.م.) قلمرو فرمانروایی خود را فقط اندکی گسترش دادند (از این لحاظ، تاریخ بابل با تاریخ همسایه‌ی شمالی‌اش یعنی آشور - که به امپراتوری بزرگی بدل شد - متفاوت بود). دستاوردهای سومریان در هنر و ادبیات، مذهب و شیوه‌ی کلی زندگی نه فقط برای جانشینان آن‌ها در بین‌النهرین، بلکه برای همه‌ی اقوام شرقی کهن سرمشق قرار گرفتند. سومریان نیز همچون مصریان به زندگی پس از مرگ عقیده و ایمان داشتند. برای زمامداران سومری مقام و مرتبه‌ی خدایی - نظیر آنچه در مصر معمول بود - قائل نمی‌شدند ولی آن‌ها هم مانند فراعنه دارای قدرت مطلقه بودند. زمامداران، روحانیان، فرماندهان نظامی و دبیران، و پس از آن‌ها طبقه‌ی عامه و پیشه‌وران و دهقانان سلسله مراتب اجتماعی را تشکیل می‌دهند. ولی در مذهب آن‌ها زندگی پس از مرگ ارتباطی به نگهداری و محافظت از جسد و مراقبت و تغذیه‌ی روح ندارد. داعیه‌ی مذهبی، آن‌گونه که در مصر شرح و تفصیلاتی را درباره‌ی وجود ایجاب کرده بود، در بین‌النهرین چنین شرح و تفصیلاتی را ایجاب نمی‌کرد. لذا نمی‌توان در آنجا پیشینه‌ی کاملی از زندگی را، آن‌گونه که در دره‌ی نیل دیده می‌شود یافت. در اینجا هنرمند پادشاه و خادمان وی را در مجالس تشریفاتی، در حال کشتار یا محاربه نشان می‌دهد. بنابراین مسائل دیگری که وجود داشته‌اند، پنهان می‌مانند. خدایان بیشتر به‌عنوان محافظان شاه یا معبود او نشان داده شده‌اند. نتیجه‌ای که از تفاوت این مذهب با مذاهب مصریان حاصل می‌شود، این است که در اینجا دیگر در معماری مسأله‌ی ساختمان آرامگاه مطرح نیست و به‌جای آن بنای قصر و پرستشگاه - بخصوص مناره یا برج پرستشگاه - دارای موقعیت ممتاز و والایی است. ترکیب و سیمایی که از قصر سارگون (sargon) واقع در خرساباد (khorsabad)، ساخته شده در خلال قرن هشتم قبل از میلاد مسیح، به دست می‌آید این است که این قصر از لحاظ جثه مانند اهرام مصری است. البته قسمتی که مانند اهرام است فقط نمازخانه‌ی قصر بوده ولی پرستشگاه خود شامل شش یا هفت قسمت بوده است که نمای عمودی آن‌ها به علت وجود پلکان پیچ در پیچی که به محل زیارتگاه - یعنی به بالای پرستشگاه - راه می‌یافته، مشبک به نظر می‌رسیده است. برج پرستشگاه زیگورات (ziggurat) نامیده می‌شده

https://plus.google.com/+EhsanChhry

پست‌های معروف از این وبلاگ

صلاحیت هاشمی

Bohlool

معماری ناحیه‌ی دریای اژه قسمت ۲ - Aegean Sea